برگزاری کارگاه کاربردهای هوش مصنوعی در الهیات

کارگاه مدرسه تابستانه کاربردهای هوش مصنوعی در الهیات

سه شنبه 30 و چهارشنبه 31 تیرماه 1405
ساعت : 12:00 – 08:00
مدرس کارگاه : مهندس محمدمصطفی حسینی
مدیر مطالعات راهبردی مرکز نور و سامانه هوش مصنوعی نور جی پی تی

اهم مباحث و سرفصل‌های مطروح شده :

مبانی نظری، معرفت‌شناختی و کاربردهای اولیه

بخش اول: مبانی شناخت‌شناسی و اسطوره زدایی: شامل تعریف هوش مصنوعی، رفع توهم درباره ماهیت آن (تمثیل رادیو)، بررسی تله زنده-پنداری ماشین و آشنایی با مدل‌های زبانی بزرگ LLM

بخش دوم: کاربردهای عملیاتی در پژوهش‌های انسانی و اسلامی: تمرکز بر پردازش زبان طبیعی NLP در متون کهن، شناسایی موجودیت‌های اسمی NER در کتب حدیثی، شبیه سازی رفتاری در علوم اجتماعی و سبک‌شناسی آماری Stylometry

بخش سوم: مدیریت ریسک، مهار توهم و ابزارهای استنادمحور: کالبدشکافی جعل در احادیث توسط هوش مصنوعی، معرفی معماری RAG برای مقید کردن ماشین به متن، و آشنایی با ابزارهایی مانند Google NotebookLM

بخش چهارم: چالش‌های فقهی، حقوقی و مسئله مرجعیت علمی: تبیین تفاوت اجتهاد و نقل مکانیکی، خطرات استدلال‌های چندمرحله‌ای در مسائل ارث، و مسئولیت شرعی (قاعده ضمان) در قبال خروجی‌های هوش مصنوعی

بخش پنجم: اخلاق پژوهش، مالکیت معنوی و حاکمیت دیجیتال: بررسی مرزهای سرقت علمی مدرن، حفظ حریم خصوصی در تحقیقات کیفی (بی‌نام‌سازی داده‌ها) و اخلاق زیست‌محیطی در پردازش‌های سنگین

بخش ششم: ابعاد کلان، سوگیری‌ها و حاکمیت دیجیتال: تحلیل سوگیری‌های فرهنگی و مذهبی در مدل‌های غربی، انحراف ایدئولوژیک پنهان و ضرورت استقلال تمدنی در عصر داده‌ها

جنبه‌های فنی، الگوریتم‌ها و مهارت‌های پیشرفته

بخش هفتم: هوش مصنوعی مبتنی بر داده: کالبدشکافی چالش داده‌های ساختارنیافته در تراث (نسخ خطی) و اخلاق مالکیت داده‌ها

بخش هشتم: الگوریتمیت هوش مصنوعی: بررسی فرآیندهای پنهان در «جعبه سیاه» الگوریتم‌ها و معرفی هوش مصنوعی عامل‌محور Agentic AI برای شبیه‌سازی رفتارهای جمعی

بخش نهم: هوش مصنوعی مبتنی بر پردازنده: مقایسه پردازش ابری و محلی  Local ، معرفی مدل‌های زبانی کوچک  SLM  و مدیریت منابع محاسباتی

بخش دهم: مهندسی پرامپت تخصصی و پیشرفته: آموزش شاکله ۵ رکنی پرامپت استاندارد، تکنیک جداکننده‌ها، الگوهای نقش‌آفرینی، یادگیری با مثال Few-Shot و روش‌های استدلال پیچیده مانند زنجیره اندیشه  CoT و  درخت تفکر

بخش یازدهم: کارگاه ابزارهای پژوهشی: آموزش مهارت کار با چت‌بات‌های عمومی در تحلیل اسناد و پلتفرم‌های تخصصی تراث دیجیتال

بخش دوازدهم: نقشه‌های راه عملیاتی در چرخه تحقیق: ارائه سناریوهای عینی برای استخراج پیشینه تحقیق، کدگذاری مصاحبه‌ها، تبارشناسی واژگان، ارتقای لحن آکادمیک متون و مدیریت پاسخ‌دهی به داوران ژورنال‌ها

پلتفرم‌های تخصصی هوش مصنوعی مرکز نور

گذار از « جست‌وجوی ساده لفظی» به  گفت‌وگو با دانش و تحلیل هوشمند

۱.  تحول روش‌شناختی و سرمایه‌های راهبردی

• تغییر نقش پژوهشگر:  در پارادایم جدید، پژوهشگر از یک گردآورنده و فیش‌بردار متون، به راهبر، اعتبارسنج و ممیز علمی ماشین تبدیل می‌شود
• مزیت‌های مرکز نور: تکیه بر سه دهه نمایه زنی و استانداردسازی متون که از بانک‌های داده غنی و ساخت‌یافته‌ای برخوردار است تا مانع از توهم و خطای مدل‌های زبانی ‌شود
• پیشینه تاریخی: سابقه فعالیت‌های هوشمند در این مرکز به دهه ۷۰ و تولید سامانه‌هایی مانند درایة النور (اولین سامانه خبره رجالی برای شناسایی هوشمند راویان و ارزیابی اعتبار احادیث) بازمی‌گردد

۲.  نسل جدید سامانه‌های گفت‌وگوگر هوشمند نور

معرفی ابزارهای تخصصی که بر پایه معماری RAG (تولید مقید به متن اصیل) بنا شده‌اند تا نرخ توهم را به حداقل برسانند:

• سامانه گفت‌وگو با احادیث: تحلیل معنایی بیش از ۳۹۰ هزار حدیث منقح و پیوند خودکار آن‌ها به شروح و بررسی‌های سندی
• سامانه گفت‌وگو با تفاسیر: امکان پرسش‌ و پاسخ بر پایه ۴۰۰ عنوان تفسیر معتبر با قابلیت فیلترینگ بر اساس مذهب، زبان و مکتب تفسیری
• سامانه گفت‌وگو با کتاب(نورالیب): دستیار هوشمند برای کاوش در ۱۳۸ هزار جلد کتاب تخصصی علوم اسلامی و استخراج دقیق پاراگراف‌ها
• تحلیل هوشمند تاریخ: تولید مقالات مستند و سنتز گزارش‌های متعارض تاریخی از میان ۱۸۰ هزار رویداد
• نورمگز هوشمند: تحلیل مقالات علمی و ترجمه تخصصی سه زبانه (فارسی، عربی و انگلیسی) متناسب با ادبیات آکادمیک و فلسفی

۳.  زیرساخت‌های محاسباتی و افق‌های پیش رو

جنبه‌های فنی و حاکمیتی هوش مصنوعی بومی :

• حاکمیت داده‌ها: انجام تمامی پردازش‌ها در سرورهای داخلی جهت صیانت از مالکیت معنوی تراث اسلامی و رفع نشتت داده‌های حساس به ابزارهای غربی
• زیرساخت فنی: بهره‌گیری از پایگاه‌های داده برداری  Vector Databases  و معماری ریزخدمات برای پاسخ‌دهی پایدار به کاربران
• دستیار جامع میان‌رشته‌ای: چشم‌انداز نهایی، ایجاد پیوند فعال میان فقه، کلام، تاریخ و جامعه‌شناسی برای پاسخ به مسائل مستحدثه و چالش‌های دنیای مدرن
• دیپلماسی علمی: ارائه بستر پردازش هوشمند به عنوان خدمت PaaS به دانشگاه‌ها و مراکز بین‌المللی جهت معرفی ظرفیت‌های تمدنی شیعه و علوم اسلامی